Како родители, често мислиме дека законот е нешто што важи само за „возрасните“. Веруваме дека нашите деца се заштитени во некаков безбедносен балон додека не наполнат 18 години. Но, практиката во судниците покажува поинаква слика.
Еден непромислен потег, една „шега“ во училишниот двор или еден навредлив коментар на Интернет, може да го вовлече вашето семејство во правен лавиринт од кој тешко се излегува.
Во мојата последна едукација со учениците, зборувавме за правните последици. Денес, ви се обраќам вам, родителите. Законот е јасен, а непознавањето на истиот не ве ослободува од одговорност, ниту вас, ниту вашето дете.
Што всушност е малолетничка деликвенција?
Наједноставно кажано, малолетничка деликвенција е секое однесување на лице под 18 години кое е спротивно на правните норми. Но, пред законот, не се сите деца исти. Важно е да знаете во која категорија спаѓа вашето дете, бидејќи од тоа зависи и одговорноста:
- Дете (до 14 години): Не е кривично одговорно, но вие како родители одговарате за штетата што ќе ја направи.
- Помлад малолетник (14–16 години): Тука започнува правната одговорност. Може да се изречат воспитни мерки.
- Постар малолетник (16–18 години): За потешки дела, освен воспитни мерки, може да се изрече дури и казна затвор за малолетници.+1
Најчести стапици: Од „забава“ до кривично дело
Децата често не ја гледаат „големата слика“. За нив, одредени постапки се докажување пред друштвото или бунт. Но, законот тие постапки ги дефинира поинаку. Ова се најчестите сценарија каде децата (и родителите) запаѓаат во проблем:
1. Врсничко насилство и тепачки
Расправијата за фудбал во училишниот двор лесно преминува во физичка пресметка. Она што детето го гледа како „одбрана на честа“, судот може да го третира како насилство или телесна повреда.
2. Вандализам
Чкртањето графити на училишните ѕидови или кршењето на училишниот инвентар не е уметност, ниту детска игра. Тоа е уништување на туѓ имот за кое следи надомест на штета и воспитни мерки.
3. Сајбер-булинг (Online Harassment)
Ова е новата „сива зона“ за многу родители. Јавните навреди, споделувањето неприкладен материјал или заканите на социјалните мрежи се сериозни прекршоци. Дигиталниот отпечаток останува засекогаш и може да се користи како доказ во постапка.
4. Кражба
Дури и земањето на туѓ мобилен телефон „на шега“ може да се квалификува како кражба.
Кои се последиците? (Не е само „укор“ од класната)
Кога малолетник ќе го прекрши законот, целта на државата не е само казна, туку пред сè воспитување, поправање и ресоцијализација. Меѓутоа, мерките можат да бидат сериозни и да го променат текот на животот на детето.
Видови санкции за деца (14–18 години)
1. Воспитни мерки
(Цел: воспитување и превоспитување, а не казнување)
а) Полесни воспитни мерки
- Укор
- Упатување во Центар за деца
б) Воспитни мерки со засилен надзор
- Засилен надзор од родител/старател
- Засилен надзор од специјализирано згрижувачко семејство
- Засилен надзор од Центар за социјална работа, со можност за изрекување посебни обврски (извинување, надомест на штета, редовно одење во училиште, забрани за одредени места, медицински третман, хуманитарна работа и сл.)
2. Заводски мерки
(Се изрекуваат кога е потребно подолготрајно воспитување и целосно одвојување од средината)
- Упатување во воспитна установа
- Упатување во воспитно-поправен дом
3. Казни за деца (малолетници)
(Паричната казна и општокорисната работа не се воспитни мерки, туку казни кои се применуваат по исклучок, кога воспитните мерки не се доволни)
- Парична казна
- Општокорисна работа, во траење до максимум 120 часа
- Казна затвор за деца, се применува само како последно средство (ultima ratio)
Улогата на родителот: Вие сте првата линија на одбрана
Во судницата, често гледам родители кои велат: „Не знаев што прави“ или „Друштвото го натера“. Законот, за жал, не го прифаќа тоа како оправдување. Родителите имаат законска обврска:
- Да вршат надзор и правилно воспитување.
- Да сносат материјална одговорност за штетата што ја направило детето.
- Да соработуваат со институциите (Училиште, Центар за социјална работа, Суд).
Мој совет до вас
Разговарајте со децата. Не само за тоа какви оценки добиле, туку за нивните избори. Објаснете им дека слободата подразбира одговорност. Научете ги дека „сите го прават тоа“ не е аргумент пред судија.
